Menselijke ingrepen versterken getij in riviermondingen wereldwijd

Voor de studie, verschenen in Nature Geoscience, zijn historische kaarten, getijtafels en metingen uit archieven vergeleken met moderne data. Promovendus Joris Beemster dook hiervoor jarenlang in bibliotheken en archieven wereldwijd en bestudeerde data van de afgelopen 50 tot 200 jaar. Zo kon de ontwikkeling van 25 estuaria (brede riviermondingen) in Europa, Azië en Noord-Amerika worden gereconstrueerd, van de kust tot ver landinwaarts.

Opvallend is dat de grootste veranderingen vaak optreden op grote afstand van de kust, soms meer dan 100 kilometer landinwaarts.” Sommige estuaria blijken daarbij veel gevoeliger dan andere. In sommige systemen nam het hoogteverschil tussen eb en vloed lokaal met meer dan twee meter toe - meer dan drie keer zoveel als in de historische situatie - terwijl de veranderingen in andere estuaria relatief beperkt bleven.

De veranderingen zijn vooral het gevolg van menselijke ingrepen in estuaria. Bijvoorbeeld het verdiepen van vaargeulen, landaanwinning en het rechttrekken van rivierlopen. “Zulke ingrepen hebben de vorm en diepte van estuaria veranderd, waardoor het getij minder wordt afgeremd,” legt Beemster uit. “Zo kan de getijdengolf zich sneller voortbewegen en wordt het getij sterker.”

De studie laat zien dat deze lokale menselijke ingrepen tot nu toe vaak een grotere invloed hebben gehad op waterstanden dan zeespiegelstijging. Terwijl de zeespiegel geleidelijk stijgt, hebben aanpassingen aan estuaria geleid tot snellere en grotere veranderingen, vooral landinwaarts. Dit betekent dat metingen aan de kust niet altijd een goed beeld geven van wat er verder stroomopwaarts gebeurt. Juist landinwaarts kunnen waterstanden sterker veranderen dan op basis van zeespiegelstijging alleen wordt verwacht.

Omdat menselijke ingrepen een belangrijke oorzaak zijn van de veranderingen, bieden ze ook aanknopingspunten voor oplossingen. Beemster: “Door delen van estuaria weer natuurlijker in te richten, bijvoorbeeld door ze ondieper te maken of intergetijdengebieden te herstellen, kan het getij weer worden afgeremd. Dat biedt perspectief: als het lukt om een deel van deze ontwikkelingen terug te draaien, kan ook de impact van zeespiegelstijging landinwaarts worden beperkt. Estuaria kunnen zo weer veerkrachtiger worden, terwijl tegelijkertijd natuur en waterkwaliteit verbeteren.”