Onderzoek naar chimpansees helpt de Boé internationaal op de kaart

Key Biodiversity Areas (KBA's) zijn gebieden die volgens internationaal erkende criteria belangrijk zijn voor de bescherming van biodiversiteit. De nieuwe KBA beslaat zo’n 2.460 km² van de Boé, een afgelegen gebied in het zuidoosten van Guinee-Bissau. De aanwijzing is gebaseerd op het grote aantal chimpansees dat er leeft. Deze behoren tot de ernstig bedreigde West-Afrikaanse ondersoort (Pan troglodytes verus): ruim vijf procent van de wereldpopulatie van deze ondersoort leeft in de Boé.

Aan de basis van de KBA-erkenning ligt bijna 20 jaar veldonderzoek door Stichting Chimbo. Daarbij werkt zij samen met lokale dorpsgemeenschappen, maar ook met onderzoekers en studenten van onder meer Wageningen University & Research (WUR). Inmiddels heeft dit veel kennis opgeleverd over de aantallen chimpansees in de Boé, hun verspreiding en hun leefgebied. ‘Juist die jarenlange reeks aan gegevens maakte het mogelijk om het belang van de Boé te toetsen aan de criteria voor KBA’s,’ legt René Henkens uit, onderzoeker bij WUR.

Zo’n 30 WUR-studenten hebben de afgelopen jaren aan het onderzoek bijgedragen. Henkens: ‘Dat varieerde van individueel veldwerk, zoals het monitoren van soorten met behulp van cameravallen of onderzoek naar het gebruik van bomen en bossen, tot Academic Consultancy Training. Zo hebben ACT-studenten zich beziggehouden met carbon of biodiversity credits en, het afgelopen jaar met duurzame bauxietmijnbouw.’ Daarnaast analyseerden studenten gegevens van de lokale patrouilles: dorpsbewoners die regelmatig het gebied rond hun dorp in trekken om aantallen chimpansees, slaapnesten en bedreigingen te registreren. Een vorm van citizen science waarbij lokale kennis en monitoring worden gecombineerd met wetenschappelijke analyses.

Dit deel van de Boé is een uitgestrekt, nauwelijks doorsneden landschap dat bestaat uit savannes, bossen, landbouwveldjes, wetlands en rivieren. Met ongeveer 60 dorpen is het dunbevolkt, voor auto’s alleen bereikbaar met een kleine pont, in de regentijd zijn delen onbereikbaar en mogen wegen die naam eigenlijk niet hebben. De KBA-erkenning komt voor het gebied op een belangrijk moment. ‘Al lange tijd is bekend dat er bauxiet in de bodem zit,’ vertelt Henkens. ‘Inmiddels worden voorbereidingen door mijnbouwbedrijven steeds zichtbaarder en vinden er ook al proefboringen plaats. Dit kan de voorbode zijn van grootschalige dagbouw, waarbij mogelijk duizenden hectares natuurgebied worden aangetast.’ 

Juist hierbij kan de KBA-status verschil maken: de erkenning laat internationaal zien dat het niet gaat om zomaar een afgelegen gebied met bauxiet in de bodem, maar om een landschap waarvan de biodiversiteit aantoonbaar van mondiaal belang is. Ze geeft de Boé internationaal gewicht, wat kan helpen om natuur en dorpsgemeenschappen beter te beschermen bij beslissingen over de toekomst van het gebied.

De bescherming van de Boé draait niet alleen om chimpansees, maar ook om het investeren in lokale gemeenschappen. Natuurbescherming kan op lange termijn alleen slagen als de lokale bevolking zelf een belangrijke rol speelt in de bescherming van de natuur, en daar ook baat bij heeft. In bijna twintig jaar samenwerking is er in de Boé veel opgebouwd: van dorpspatrouilles, lokale brandweerteams tot een lokale beheerorganisatie en studiebeurzen voor tienermeisjes. 

Deze aanpak laat zien hoe natuurbescherming en lokale ontwikkeling elkaar kunnen versterken, door lokale gemeenschappen een centrale rol te geven in het behoud van hun leefomgeving. Daarmee sluit het project aan bij het principe van transformatieve verandering: niet alleen de natuur beschermen, maar ook werken aan andere manieren van samenwerken en organiseren die langdurige natuurbescherming mogelijk maken.