WUR studie toont aan: vaccinatie vermindert risico op vogelgriepuitbraken
- KM (Kim) Bouwman-te Selle, PhD
- WR Onderzoeker
Vaccinatie van leghennen tegen hoogpathogene vogelgriep (HPAI) vermindert virusverspreiding, sterfte en uitbraakrisico’s in de pluimveesector. Dat blijkt uit een meerjarige veldstudie van Wageningen University & Research, Royal GD en Utrecht University naar twee HVT-gebaseerde H5-vaccins onder Nederlandse praktijkomstandigheden.
Aan het begin van het onderzoeksproject naar de effectiviteit van twee commerciële vaccins tegen hoogpathogene vogelgriep (H5N1) kregen de koppels één van twee vaccins toegediend: VAXXITEK HVT+IBD+H5 of Vectormune® AI. Gedurende meer dan 85 weken werden de gevaccineerde leghennen gevolgd om inzicht te krijgen in het effect van vaccinatie gedurende de volledige productieperiode. Het onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) en gefinancierd door het ministerie samen met de Nederlandse pluimveesector, vertegenwoordigd door AVINED.
Minder virusverspreiding en kleinere uitbraken
Tijdens transmissieproeven werd onderzocht hoe effectief vaccinatie is in het beperken van de verspreiding van het vogelgriepvirus binnen koppels. Daarbij werden op verschillende leeftijden groepjes kippen naar de faciliteiten van WBVR gebracht, waarna de helft van de kippen werd blootgesteld aan het vogelgriepvirus H5N1.
Uit de studie blijkt dat één niet-gevaccineerde volwassen leghen gemiddeld meer dan zes andere kippen kan besmetten. Bij gevaccineerde kippen verliep de virusoverdracht aanzienlijk langzamer. De mate van verminderde virusoverdracht hing sterk samen met het antistofniveau van de kippen de groep: groepen met hoge antistofniveaus vertoonden duidelijk minder transmissie dan groepen waarin meer kippen lagere antistofniveaus hadden.
Op basis van de verzamelde veld- en transmissiegegevens maakten de onderzoekers berekeningen op koppelniveau. “Daaruit blijkt dat vaccinatie de kans op een uitbraak sterk verlaagt”, vertelt onderzoeker Kim Bouwman van Wageningen Bioveterinary Research en projectleider van de studie. Zonder vaccinatie is de kans op een uitbraak na introductie van het virus ongeveer 96 procent. “Dit percentage daalt naar 10 tot 30 procent bij gevaccineerde koppels, afhankelijk van de vaccinatiestrategie en het gebruik van een booster.” Ook de omvang van uitbraken neemt aanzienlijk af.
Belang van hoge en stabiele antistofniveaus
Om de afweerrespons van de leghennen te volgen, werden de kippen op de pluimveebedrijven gedurende de studie maandelijks bemonsterd. De gemiddelde antistofniveaus namen toe tijdens de opfokperiode en bleven hoog gedurende de productieperiode. Wel werden fluctuaties waargenomen, vooral bij koppels die alleen een basisvaccinatie kregen. Koppels die daarnaast een booster ontvingen, behielden gedurende de hele productiecyclus constanter hoge antistofniveaus. “Deze resultaten laten zien dat niet alleen vaccineren belangrijk is, maar vooral ook het bereiken en behouden van voldoende hoge en uniforme antistofniveaus binnen een koppel,” aldus Bouwman.
Vaccinatie veilig
De vaccinatie bleek veilig voor de kippen. Er werden geen zichtbare bijwerkingen vastgesteld, de gezondheid van de koppels bleef stabiel en de sterfte bleef binnen normale waarden voor commerciële houderijsystemen. Ook de eiproductie bereikte normale niveaus. Er werden geen negatieve effecten van vaccinatie op productieprestaties of dierenwelzijn waargenomen.
Monitoring blijft essentieel
Omdat vaccinatie de ziekteverschijnselen en sterfte vermindert, kunnen uitbraken minder zichtbaar worden. De onderzoekers benadrukken daarom dat vaccinatie altijd gecombineerd moet worden met actieve monitoring. Zonder monitoring zou slechts een beperkt deel van de uitbraken worden opgespoord op gevaccineerde bedrijven. Met een passend surveillancesysteem kan echter meer dan 93 procent van de uitbraken tijdig worden gedetecteerd.
Uit meer dan 8.600 bloedtesten bleek bovendien dat veldinfecties bij gevaccineerde koppels goed detecteerbaar blijven met de huidige diagnostische testen. Van de monsters testte 99,8 procent negatief, wat wijst op de afwezigheid van viruscirculatie. Dit werd bevestigd door negatieve PCR-resultaten van monsters afkomstig van gestorven kippen.
Voedselveiligheid
Ook werd de veiligheid van pluimveeproducten onderzocht. Alleen incidenteel werden PCR-positieve monsters aangetroffen op eierschalen of in weefsels, zonder dat infectieus virus kon worden geïsoleerd. Volgens de onderzoekers wijzen de resultaten op een minimaal risico voor de voedselveiligheid.
Naar duurzame beheersing van vogelgriep
De onderzoekers concluderen dat vaccinatie een effectieve aanvullende strategie is voor de beheersing van vogelgriep bij pluimvee. Hoewel vaccinatie virusoverdracht binnen een koppel niet volledig voorkomt, vermindert het de verspreiding van het virus, sterfte en het risico op grootschalige uitbraken aanzienlijk. In combinatie met gerichte monitoring en de al bestaande bioveiligheidsmaatregelen biedt vaccinatie daarmee perspectief op een duurzamere beheersing van vogelgriep, ten gunste van diergezondheid, volksgezondheid en de pluimveesector.
Lees de volledige onderzoeksrapporten:
Vaccination of poultry with HVT-based H5 vaccine against highly pathogenic avian influenza (HPAI) H5N1 virus (clade 2.3.4.4b)
FAQ: Vaccinatie tegen vogelgriep bij leghennen
Vogelgriep (aviaire influenza) kan grote uitbraken veroorzaken in de pluimveesector, met hoge sterfte, problemen op het gebied van dierenwelzijn en aanzienlijke economische schade tot gevolg. Toen de uitbraken in 2021 begonnen, werd duidelijk dat er in de EU geen geregistreerd vaccin beschikbaar was tegen H5N1, het virus dat nog steeds wereldwijd circuleert en zowel wilde vogels als commerciële pluimveebedrijven infecteert.
Om te onderzoeken of vaccinatie van pluimvee kan helpen de impact en het aantal uitbraken op commerciële pluimveebedrijven te beperken, werd de werkzaamheid van twee commercieel ontwikkelde vaccins bestudeerd.
Hiervoor werden op twee commerciële pluimveebedrijven in Nederlands kuikens gevaccineerd op dag van uitkomst en gedurende de volledige productiecyclus gevolgd. Op verschillende momenten tijdens de productiecyclus werden groepjes kippen onder gecontroleerde omstandigheden geïnfecteerd om de bescherming van de vaccins tegen een besmetting met het circulerende virus te bepalen.
Ja. De resultaten laten zien dat vaccinatie veilig is en goed wordt verdragen door leghennen. Er werden geen vaccin-gerelateerde gezondheidsproblemen waargenomen en de sterftecijfers bleven binnen de normale marges voor commerciële pluimveebedrijven.
Er werden geen negatieve effecten op de eierproductie gevonden. Gevaccineerde koppels bereikten normale productieniveaus en een normale piekproductie van eieren.
Nee, vaccinatie stopt de overdracht binnen een koppel niet volledig. Wel vermindert vaccinatie de verspreiding van het virus, de virusuitscheiding en de sterfte aanzienlijk. Dit betekent dat uitbraken minder ernstig zijn en gemakkelijker onder controle kunnen worden gebracht.
Modelberekeningen op basis van dit onderzoek, voorspellen dat vaccinatie de kans op een uitbraak na introductie van het virus kan verlagen van ongeveer 96 procent naar circa 10–30 procent. Ook vermindert vaccinatie de verwachte omvang van een uitbraak van ongeveer 14 bedrijven naar slechts 1 of 2 bedrijven.
Ja. De surveillancesystemen blijven effectief. Meer dan 99,8 procent van de monsters testte negatief in de monitoring, en er was geen bewijs dat vaccinatie infecties maskeert wanneer de juiste testmethoden worden toegepast.
De planning voor de introductie van een vaccin tegen vogelgriep is nog niet duidelijk. Op basis van de resultaten van dit onderzoek en de uitkomsten van andere Europese studies zal het Nederlandse Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) stappen ondernemen richting implementatie van deze aanvulling op het reguliere vaccinatieprogramma voor pluimvee. Meer informatie hierover leest u op de website van het ministerie van LVVN.
Heeft u een vraag?
Heeft u een vraag rondom dit onderwerp of ziet u kansen om met ons samen te werken? Neem dan contact op met onze expert.
