Meer plantaardig eten is niet voor iedereen vanzelfsprekend gezond

Jacintha heeft zelf als diëtist in het ziekenhuis gewerkt, waar ze veel te maken had met ondervoede patiënten. Haar interesse in voeding voor kwetsbare groepen bracht haar uiteindelijk naar het wetenschappelijk onderzoek. Tijdens haar promotie onderzocht ze onder andere de effecten van een volledig plantaardig voedingspatroon op de gezondheid en spiermassa van ouderen. Inmiddels werkt ze binnen het onderzoeksproject RECIPE aan een hulpmiddel waarmee zorgprofessionals de eiwitkwaliteit van plantaardige maaltijden kunnen optimaliseren.

"We zitten midden in de transitie naar meer plantaardige voedingspatronen", vertelt Jacintha. "Voor veel mensen is dat een goede ontwikkeling. Maar bij specifieke groepen kan de eiwitinname in de knel komen wanneer ze minder dierlijke producten eten. Juist dan is goede begeleiding belangrijk."

Tijdens een van haar onderzoeken volgde Jacintha een groep actieve ouderen die overstapten op een volledig plantaardig voedingspatroon. De resultaten onderstreepten hoe belangrijk het is om bij zo'n verandering aandacht te besteden aan de voedingswaarde van maaltijden. "We zagen een significante afname in de eiwitinname toen ouderen zonder intensieve begeleiding veganistisch gingen eten. Daarnaast zagen we een afname van ongeveer vijf procent in spiermassa." 

Dat is een belangrijk aandachtspunt, vooral omdat het behoud van spiermassa bij het ouder worden essentieel is voor het fysiek functioneren. Volgens Jacintha betekent dit niet dat ouderen geen plantaardig voedingspatroon kunnen volgen, maar wel dat er meer aandacht nodig is voor de samenstelling van hun voeding. Het gaat daarbij niet alleen om de hoeveelheid eiwitten, maar ook om de kwaliteit ervan. "Eiwitten bestaan uit aminozuren. De samenstelling daarvan verschilt per voedingsmiddel en bepaalt mede de eiwitkwaliteit. Daarnaast speelt ook de verteerbaarheid een rol." Dierlijke eiwitten hebben doorgaans een gunstig aminozuurprofiel en zijn goed verteerbaar. Bij plantaardige voeding vraagt het samenstellen van volwaardige maaltijden daarom soms om extra aandacht.

Die kennis is bijzonder relevant binnen de zorg, waar duurzaamheid een steeds grotere rol speelt. Ziekenhuizen en zorginstellingen willen hun maaltijden verduurzamen, terwijl diëtisten tegelijkertijd moeten zorgen dat patiënten voldoende voedingsstoffen binnenkrijgen. "Je hoort soms tegenstrijdige geluiden", vertelt Jacintha. "Aan de ene kant zijn er partijen die vinden dat ziekenhuizen volledig plantaardig moeten worden vanwege duurzaamheid. Aan de andere kant zijn er diëtisten die zich zorgen maken over de mogelijke gevolgen voor de gezondheid." Daarbij spelen ook de wensen van patiënten een rol. Niet iedereen wil zijn voedingspatroon veranderen, terwijl anderen juist graag volledig plantaardig willen eten. Dat maakt het voor professionals een complex vraagstuk.

Jacintha herkent de uitdaging vanuit haar eigen ervaring als ziekenhuisdiëtist. "Als ik vroeger een ondervoede patiënt begeleidde, adviseerde ik vaak producten als melk, yoghurt of kip. Daarmee kon je relatief eenvoudig zorgen voor voldoende eiwitten van goede kwaliteit. Als ik nu in de praktijk zou werken en die overstap naar meer plantaardig eten moest maken, zou ik daar zeker extra hulpmiddelen bij kunnen gebruiken."

Vooral bij patiënten met weinig eetlust is het niet voldoende om simpelweg grotere porties aan te bieden. De uitdaging is om binnen een beperkte hoeveelheid voeding toch voldoende eiwitten van goede kwaliteit binnen te krijgen.

Hoe vertaal je deze wetenschappelijke inzichten naar bruikbare adviezen? Dat is precies waar Jacintha zich momenteel mee bezighoudt. Binnen het onderzoeksproject RECIPE werkt ze aan de verdere ontwikkeling van de Alpha Tool, een hulpmiddel waarmee diëtisten en chefs de eiwitkwaliteit van maaltijden kunnen berekenen.

Het doel is om de tool uit te breiden met automatische aanbevelingen om de eiwitkwaliteit van maaltijden te verbeteren. Zo zou een diëtist bijvoorbeeld kunnen zien welke ingrediënten aan een plantaardige maaltijd kunnen worden toegevoegd om de eiwitkwaliteit te verhogen. Daarbij wordt ook rekening gehouden met smaak en mogelijk in de toekomst met duurzaamheid. "We willen het zo makkelijk mogelijk maken voor zorgprofessionals. Er is weinig tijd en geld in de sector en diëtisten hebben het al druk genoeg. Met zo'n hulpmiddel hoeven ze niet zelf voortdurend te puzzelen met verschillende ingrediënten."

Hoewel het onderzoek zich onder andere op de zorg richt, zijn de vragen rondom plantaardige voeding ook relevant voor diëtisten in de eerstelijnszorg en andere voedingsprofessionals. Zij spreken bijvoorbeeld cliënten die vegetarisch of veganistisch willen gaan eten en behoefte hebben aan betrouwbaar advies.
"Dan wil je als professional weten: waar moet ik op letten, wat zijn de risico's en hoe kan het wél?"

Volgens Jacintha is het belangrijk om de discussie over plantaardige voeding vanuit verschillende perspectieven te bekijken. Wat voor de ene doelgroep een gezonde keuze is, hoeft niet automatisch voor iedereen de beste keuze te zijn. Die wetenschappelijke nuance staat centraal in de cursus Plant-Based Diets: van wetenschap naar praktijk van Wageningen Academy, waarin Jacintha een onderdeel verzorgt over plantaardige voeding en fysieke veroudering. Samen met andere onderzoekers van Wageningen University & Research belicht ze de relatie tussen plantaardige voeding, gezondheid en duurzaamheid.

De cursus helpt professionals om beter te begrijpen welke voedingsadviezen passend zijn voor verschillende doelgroepen. Daarbij komen onder andere eiwitkwaliteit, verteerbaarheid en de voedingsbehoeften van kwetsbare groepen aan bod. Ook gaan deelnemers zelf aan de slag met hulpmiddelen om inzicht te krijgen in de voedingswaarde van plantaardige en dierlijke producten. "Er gebeurt momenteel ontzettend veel onderzoek naar plantaardige voeding in Wageningen", vertelt Jacintha. "Niet alleen binnen mijn eigen onderzoeksgroep, maar vanuit allerlei verschillende invalshoeken. Die brede expertise komt ook terug in de cursus."

Voor diëtisten, artsen, leefstijlcoaches en andere professionals biedt dat de mogelijkheid om hun kennis te verdiepen en wetenschappelijke inzichten te vertalen naar hun eigen praktijk. Want de vraag is niet alleen hoe we meer plantaardig kunnen eten, maar vooral hoe we dat op een gezonde, verantwoorde manier kunnen doen.