Vroege signalering van boviene besnoitiose
- Heather Graham
- Onderzoeker
“De vraag is niet óf boviene besnoitiose Nederland bereikt, maar wanneer. Juist daarom is vroeg signaleren cruciaal.”
Een parasiet die in grote delen van Europa al voorkomt, kan zich ongemerkt verplaatsen via internationale handel in runderen. In 2025 toonden we voor het eerst in Nederland antistoffen tegen Besnoitia besnoiti aan bij een geïmporteerd rund. Die vondst benadrukt het belang van vroege signalering om vestiging van de parasiet te voorkomen. Daarom investeren we in kennis en diagnostiek. “Om dat te ondersteunen, stellen we tijdelijk gratis testen op besnoitiose beschikbaar”, vertelt projectleider Heather Graham.
Boviene besnoitiose wordt veroorzaakt door de parasiet Besnoitia besnoiti. De ziekte komt vooral voor in Zuid-Europa, Afrika en Azië. Inmiddels zijn uitbraken of positieve gevallen beschreven in Zwitserland, Hongarije, Griekenland, Ierland, Duitsland en België. In België zorgde één geïmporteerde besmette stier uiteindelijk voor uitbraken op meerdere bedrijven. Dat onderstreept hoe belangrijk vroege signalering en monitoring zijn voordat besmettingen zichtbaar worden.
Antistoffen
Bij een screening van geïmporteerde dieren in 2025 troffen we voor het eerst antistoffen tegen Besnoitia besnoiti aan bij een rund, dat was geïmporteerd voor de slacht. Het dier vertoonde geen klinische verschijnselen en stond slechts kort in Nederland. Deze ontdekking laat zien dat de introductie van deze parasiet in Nederland op de loer ligt. Nederland importeert jaarlijks meer dan 10.000 runderen uit landen waar de ziekte voorkomt. Daarom is het van belang dat we goed zijn voorbereid op de komst van deze parasiet. Want ziekten die zich in eerste instantie onzichtbaar verspreiden, vragen om alertheid vóórdat er een uitbraak ontstaat.
Eerste signalen
De eerste signalen van besnoitiose lijken vaak op die van andere aandoeningen. Koorts, verminderde melkproductie, gezwollen lymfeklieren of algemene malaise passen bij uiteenlopende ziektebeelden. Pas later ontstaan de voor besnoitiose kenmerkende huidveranderingen en cysten rond bijvoorbeeld ogen en vulva.
Die stille ontwikkeling van de ziekte maakt vroege herkenning ingewikkeld. Door epidemiologie, diagnostiek en praktijkkennis te verbinden, helpen we om infectieziekten zoals besnoitiose eerder zichtbaar te maken.
Diagnostiek als eerste verdedigingslinie
Besnoitiose kent geen effectieve behandeling of breed toepasbare vaccinatie. Positieve dieren worden doorgaans afgevoerd. Daarom ligt de grootste winst volgens parasitoloog Heather Graham aan de voorkant. “Het is van groot belang dat we risico’s herkennen voordat verspreiding optreedt”, benadrukt ze. “Bij Wageningen Bioveterinary Research in Lelystad beschikken we onder andere over diagnostische testen aan waarmee antistoffen bij geïmporteerde dieren kunnen worden opgespoord. Dergelijke testen dragen bij aan vroege opsporing.”
Gratis testen op besnoitiose
Om vestiging en uitbraken van deze parasiet te voorkomen, werken we aan het vergroten van kennis en diagnostiek voor tijdige signalering op basis van antistoffen. In het kader daarvan is het mogelijk uw rundvee gratis te laten testen op antistoffen tegen besnoitiose. Besnoitiose is niet meldingsplichtig en er zijn geen consequenties in geval van een positieve uitslag. Bij het insturen van het serummonster wordt gevraagd naar informatie over o.a. het jaar van import, leeftijd van het dier en ziektegeschiedenis. Een gratis test aanvragen kan via het opdrachtformulier Rund – besnoitiose zomer 2026, beschikbaar op de pagina Opdrachtformulieren testen op dierziekten.
Het aantal beschikbare testen is gelimiteerd. Gratis testen is mogelijk zolang de voorraad strekt.
Veelgestelde vragen over Besnoitiose
Boviene besnoitiose is een runderziekte veroorzaakt door de parasiet Besnoitia besnoiti. Deze ziekte kan leiden tot huidveranderingen, vruchtbaarheidsproblemen en een verminderde melk- en vleesproductie.
In het acute stadium zijn de symptomen aspecifiek zoals een verminderde eetlust, verminderde melkproductie, hoge koorts, algehele zwakte. Daarnaast kan er oog- en neusuitvloeiing ontstaan en drachtige dieren kunnen aborteren door de hoge koorts. Later in de acute fase ontstaat zwelling rond de kop en nek, later rond de gewrichten met kreupelheid als gevolg.
In het chronische stadium ontstaan er weefselcysten in het oogwit en in de vulva van een koe. Daarnaast kan de huid verdikt, gerimpeld, kaal worden en zelfs loslaten in ernstige gevallen. In dit stadium valt vaak op dat het dier veel gewicht is verloren.
De ziekte is endemisch in Zuid-Europa (o.a. Spanje, Frankrijk, Portugal en Italië), maar uitbraken en individuele gevallen zijn inmiddels aangetoond in België, Duitsland, Ierland, Hongarije, Zwitserland en Griekenland. Bij een screening van geïmporteerde dieren in 2025 door Wageningen Bioveterinary Research zijn antistoffen tegen Besnoitia besnoiti aangetroffen bij een rund dat was geïmporteerd uit Frankrijk.
Overdracht van de parasiet vindt vooral plaats via bloedzuigende insecten zoals stalvliegen en dazen. Daarnaast is overdracht mogelijk via natuurlijke dekking, direct contact met wonden en het gebruik van dezelfde naald bij verschillende dieren.
De meeste geïnfecteerde dieren zijn subklinisch geïnfecteerd en vertonen geen verschijnselen. Deze dieren kunnen wel levenslang drager blijven en de parasiet verspreiden. In niet-endemische gebieden, zoals Nederland, zullen meer dieren kliniek vertonen dan in landen waar de parasiet voorkomt. Uitbraken kunnen tot grote schade leiden.
De diagnose besnoitiose wordt gesteld op basis van het klinisch beeld, waarbij cysten in het oogwit of de vulva bewijzend zijn voor de aandoening in combinatie met laboratoriumdiagnostiek. In de acute fase, wanneer er nog geen antistoffen zijn, kan de parasiet worden aangetoond met een PCR-test op bloed of weefsel. Voor de chronische fase is histopathologisch onderzoek van biopten of serologisch onderzoek (ELISA) beschikbaar. Serologisch onderzoek is de enige manier om subklinische dragers op te sporen, waarbij een positieve uitslag altijd bevestigd moet worden met een Western Blot-test om kruisreacties met andere parasieten uit te sluiten. In Nederland biedt Wageningen Bioveterinary Research een ELISA-test aan voor het screenen op of bevestigen van besnoitiose door middel van serologisch onderzoek.
Nee, er is momenteel geen effectieve behandeling of vaccin beschikbaar in Europa.
Om de insleep van besnoitiose te voorkomen, is een streng aankoopbeleid de belangrijkste maatregel. Omdat geïnfecteerde dieren vaak geen symptomen vertonen, dienen nieuwe runderen uit endemische gebieden altijd vooraf of tijdens quarantaine serologisch worden getest, bijvoorbeeld via een ELISA-test. In Nederland wordt deze test aangeboden door WBVR. Het beste is om import uit endemische gebieden te vermijden.
Samen maken we het verschil
Heeft u vragen over besnoitiose of de diagnostische test voor het aantonen van antistoffen? Neem contact op met onze expert.
