Biologische keurmerken lonen minder goed dan andere duurzame keurmerken

Dat blijkt uit de Agro-Nutri Monitor, die Wageningen University & Research voor de vijfde keer maakte in opdracht van de Autoriteit Consument en Markt (ACM). Het onderzoek brengt de ontwikkeling van prijzen en kosten voor reguliere, biologische en andere duurzame producten in beeld.

'Biologische boeren lijden vaak verlies, als je meerekent dat ze ook een waardering voor hun arbeid en ondernemerschap zouden moeten krijgen', zegt onderzoeker Frank Bunte. Dat wil niet zeggen dat biologische boeren helemaal geen inkomen hebben, licht hij toe, maar ze verdienen wel minder dan reguliere boeren.

Biologische boeren ontvangen wel een hogere prijs voor hun producten, maar gemiddeld is die niet hoog genoeg om hun kostprijs volledig te dekken. Die kostprijs is bij biologische boeren hoger, omdat ze vaak kleinschalig zijn en ze meer risico lopen op misoogsten omdat ze geen bestrijdingsmiddelen mogen gebruiken. Biologische veehouders hebben hogere kosten omdat de dieren biologisch voer en meer ruimte in de stal krijgen.

Ook de groothandel en verwerkende industrie verdienen doorgaans minder met biologische dan met reguliere producten. Dat heeft te maken met kleinere volumes in verwerking en distributie. En het is niet zo dat biologisch duur is omdat supermarkten er veel aan verdienen, zegt onderzoeker Anne-To Vervelde. 'Supermarkten leggen biologische producten in de schappen om een bepaalde klantengroep te bedienen, toe te werken naar hun eigen doelstelling op biologisch of om een duurzaam imago te creëren. Maar ook de supermarkten leiden soms verlies op biologisch.' De monitor keek naar zes producten, maar geeft globaal een beeld van de hele sector.

Een biologisch keurmerk is maar een van de manieren waarop de land- en tuinbouw kan verduurzamen. Er zijn ook veel andere duurzame keurmerken, die minder strenge eisen stellen aan de teelt van de boer, maar die wel duurzamer zijn dan reguliere productie. Denk aan keurmerken als On the way to Planet Proof, Beter Leven en Beter voor Natuur & Boer. Die keurmerken doen het economisch een stuk beter. Producten met deze keurmerken zijn in de winkel een stuk goedkoper dan biologische producten, terwijl de boer er toch meer aan overhoudt.

Dat komt vooral omdat de teelt en verwerking van producten met deze keurmerken veel grootschaliger en daardoor efficiënter is. De keurmerken zijn tot stand gekomen op initiatief van maatschappelijke organisaties zoals de Dierenbescherming, de Stichting Milieukeur, of supermarkten. 'Boeren, maatschappelijke organisaties en supermarkten stellen samen de eisen vast waar boeren zich aan moeten houden', vertelt Bunte, 'in continu overleg, zoals in een poldermodel.'

De normen van deze keurmerken gaan verder dan de wet, maar zijn doorgaans minder streng dan bij biologisch. Voor boeren vergt het minder grote investeringen om daar aan te voldoen. Belangrijker nog is dat supermarkten zulke keurmerken vaak tot minimumeis maken. Het gaat dan niet om een klein vak met nicheproducten, maar om grote volumes melk, vlees, groente of fruit. Die schaal maakt productie, verwerking en distributie efficiënter. 'We zien dat biologisch het de laatste twee jaar slechter doet dan voorheen, terwijl de andere duurzame keurmerken in de winkel de norm zijn geworden', concludeert Bunte.

Als er weinig vraag is, zouden er dan niet minder biologische boeren moeten zijn? Bunte: 'Dat zou wel de normale marktoplossing zijn. Maar veel biologische boeren kiezen voor het vak om idealistische redenen en niet omdat ze er veel mee kunnen verdienen.'

De onderzoekers hebben ook reguliere boeren gevraagd naar hun visie op verduurzaming van de landbouw. Velen zien een overstap naar biologisch als een groot risico, vanwege de hoge investeringen die nodig zijn voor omschakeling van het bedrijf. En ook de andere duurzame keurmerken worden gezien als een risico, omdat het voor boeren niet altijd duidelijk is of ze wel een meerprijs krijgen voor het keurmerk. 

Als er weinig vraag is, zouden er dan niet minder biologische boeren moeten zijn? Bunte: 'Dat zou wel de normale marktoplossing zijn. Maar veel biologische boeren kiezen voor het vak om idealistische redenen en niet omdat ze er veel mee kunnen verdienen.'

De onderzoekers hebben ook reguliere boeren gevraagd naar hun visie op verduurzaming van de landbouw. Velen zien een overstap naar biologisch als een groot risico, vanwege de hoge investeringen die nodig zijn voor omschakeling van het bedrijf. En ook de andere duurzame keurmerken worden gezien als een risico, omdat het voor boeren niet altijd duidelijk is of ze wel een meerprijs krijgen voor het keurmerk.

De Nederlandse land- en tuinbouw kan verder verduurzamen door de veel gebruikte duurzaamheidskeurmerken zoals On the way to Planet Proof, Beter Leven en Beter voor Natuur & Boer langzaam aan te scherpen, denken de onderzoekers.

Die aanscherping van de normen van keurmerken is een proces dat al gaande is, zegt Bunte, als onderdeel van het polderoverleg tussen supermarkten, maatschappelijke organisaties en boeren. Daarnaast is het belangrijk dat de biologische sector versterkt en gepromoot wordt, voegt Vervelde toe. 'Het een hoeft het ander niet uit te sluiten.'