Beheernotities voor behoud van genetische diversiteit van bomen en struiken

Wij spraken met Hinke Wiersma, werkzaam bij het CGN en binnen het team Sustainable Forest Ecosystems van Wageningen Environmental Research. Samen met haar collega’s ontwikkelt zij beheernotities voor het behoud van autochtone boom- en struikpopulaties. In dit gesprek vertelt Hinke hoe de notities tot stand komen, waarom samenwerking met beheerders cruciaal is, en welke inzichten een gezamenlijke middag in het veld kan opleveren.

Hinke: “We zochten een term die goed aansluit bij wat we willen bereiken. Het woord beheernotitie past daarbij, omdat het om een kort en praktisch document gaat – een toegankelijk advies waarmee we onze kennis kunnen delen met beheerders. We merken namelijk dat beheerders vaak enthousiast zijn en ook graag meer willen leren over het behoud van genetische diversiteit van bomen en struiken. Vanuit die gedachte ontstond het idee om samen met de beheerders het veld in te gaan. Door ter plekke te kijken en met elkaar in gesprek te gaan, kunnen we bespreken wat we zien en wat er nodig is om de populaties toekomstbestendig te maken. Vervolgens werken wij de informatie uit in een compacte beheernotitie met concrete en praktische handvatten: wat is de status van de huidige populatie, wat moet er gebeuren, waar moet op gelet worden en welke keuzes zijn wenselijk? Juist die praktische insteek en het samendoen maakt de beheernotities waardevol voor de betrokkenen. Beheeradviezen bestonden natuurlijk al, maar het gezamenlijke proces – samen het veld in, samen de situatie beoordelen, samen de benodigde aanpak bespreken – en de keuze voor een overzichtelijk en praktisch document maken deze aanpak vernieuwend.”

“Meestal beginnen we met een voorbereidend gesprek met de beheerders waarin we het kennisniveau en de informatiebehoefte rondom genetische diversiteit in kaart brengen. Ook vragen we naar het gebied zelf: welke kenmerken heeft het en welke andere beheerdoelen spelen er? Die tweede vind ik persoonlijk erg belangrijk. Voor ons is genetische diversiteit natuurlijk een belangrijke factor, maar het is uiteraard niet het enige doel binnen een gebied. Daarom proberen we vanaf het begin te kijken hoe verschillende doelstellingen met elkaar kunnen worden verenigd. Die gezamenlijke benadering is belangrijk, omdat je op die manier vertrouwen creëert. En vertrouwen is belangrijk als je goed wil samenwerken.”

“In het begin zijn beheerders soms wat sceptisch. Ze verwachten dat wij wel even komen vertellen wat er moet gebeuren. Maar zo willen we niet te werk gaan. Meestal leggen we dan uit dat zij juist veel meer kennis hebben van het dagelijks beheer dan wij. Wij brengen specifieke kennis in over het behoud van populaties, het belang van voldoende verjonging en genetische diversiteit, maar hun ervaring met het gebied is minstens zo waardevol! Daarom is het ook belangrijk om samen het veld in te gaan. Daar kun je beoordelen hoe het met een populatie gaat en welke factoren daarop van invloed zijn. Is er bijvoorbeeld voldoende licht voor verjonging? Zijn er concurrerende boom- of struiksoorten aanwezig? Welke andere ontwikkelingen spelen er in het gebied? Door samen naar deze vragen te kijken, ontstaat er een beter beeld van wat nodig is. En dat betekent niet dat iedereen het altijd met elkaar eens hoeft te zijn. Juist de gesprekken en discussies die onderweg ontstaan, kunnen waardevol zijn. Verschillende perspectieven helpen om tot een afgewogen beheeradvies te komen dat zowel ecologisch onderbouwd als praktisch uitvoerbaar is.”

“Wat ik erg leuk vind aan zo’n middag in het veld is dat het vaak ook een zekere speelsheid teweegbrengt – het voelt dan een beetje als een speurtocht. Je merkt dat mensen enthousiast meedoen en ook vanzelf vragen gaan stellen: waarom is dit gebied aangewezen als genenbewaringseenheid? Waarom is genetische diversiteit van boom- en struiksoorten zo belangrijk? Zulke vragen vormen vaak de aanleiding voor inhoudelijke gesprekken over beheer en behoud. Door kennis, ervaring en observaties uit te wisselen, leren we allemaal van elkaar. Dat maakt het niet alleen een waardevol proces, maar ook gewoon een plezierige en inspirerende middag in het veld.”

Dion: “Ik ben heel enthousiast over de beheernotities vanwege de gekozen aanpak. Beheerders zijn vaak vrij beperkt op de hoogte van de genenbronnen die zich in hun gebied bevinden, Het zijn soms vergeten hoekjes waar al heel lang niets meer mee gedaan is en waarvan de beheerder ook niet goed de waarde in kan schatten. Als wij ze dan vertellen hoe bijzonder die plekken zijn door de wilde bomen en/of struiken die er groeien, dan zie je ze gelijk enthousiast worden! Vervolgens kun je direct aan de slag en gaan overleggen en brainstormen over de kansen en knelpunten en wat voor beheer er wellicht nodig is. Doordat hun eigen inbreng daarbij centraal staat merk je dat er bij de beheerders een gevoel van verantwoordelijkheid en betrokkenheid ontstaat. Dat gevoel krijg je niet wanneer je simpelweg een kaartje stuurt met locaties van de soorten en daarbij de beheermaatregelen die uitgevoerd moeten worden. Ik merk dat de beheerders door deze aanpak ook zelf intrinsiek gemotiveerd zijn om aan de slag te gaan.”

Benieuwd hoe zo’n beheernotitie er op papier uitziet? Download het template beheernotities. Let op: dit document is een template met indicatieve voorbeelden en bevat verder geen inhoudelijke informatie. Wilt u meer weten over beheernotities? Neem contact op met onze expert.