Herstel van veengebieden en kwelders biedt dubbele winst voor klimaat en natuur

Nederland staat voor een dubbele uitdaging: het terugdringen van broeikasgasemissies én het herstellen van biodiversiteit. Nieuw onderzoek van Wageningen University & Research laat zien dat deze doelen vaak hand in hand gaan. De onderzoekers analyseerden tien beheermaatregelen in landbouw en natuur en onderzochten hun effecten op zowel koolstofvastlegging als biodiversiteit.

De grootste klimaatwinst is volgens de onderzoekers te behalen in veengebieden. Door het verhogen van de grondwaterstand wordt de afbraak van veen afgeremd, waardoor minder CO_₂ vrijkomt. Ook herstel van kwelders en schorren blijkt effectief. Deze kustecosystemen slaan grote hoeveelheden koolstof op en leggen jaarlijks nieuwe koolstof vast via natuurlijke sedimentatieprocessen. Daarnaast voorkomt het behoud van bestaand bos dat grote hoeveelheden opgeslagen koolstof verloren gaan.

“Herstel van veengebieden en kwelders laat zien dat klimaat- en natuurdoelen hand in hand kunnen gaan”, zegt onderzoeker Lian Grabijn. “Juist deze ecosystemen bieden kansen om koolstof vast te leggen én biodiversiteit te versterken.”

Een actueel voorbeeld is de Oosterpolder bij Haren. Daar zijn onlangs werkzaamheden gestart om het laagveengebied te herstellen door het waterpeil te verhogen en karakteristieke laagveenvegetaties terug te brengen. De voedselrijke bovenlaag van de bodem wordt verwijderd en maaisel uit goed ontwikkelde laagveengebieden wordt ingebracht om de vestiging van typische soorten te stimuleren. Volgens de onderzoekers dragen dergelijke maatregelen niet alleen bij aan het behoud van koolstof in de veenbodem en herstel van biodiversiteit, maar helpen ze ook bodemdaling te beperken en water vast te houden. Daarmee vergroten ze de weerbaarheid van laagveengebieden die onder druk staan door ontwatering en landbouw.

Veel van de onderzochte maatregelen leveren niet alleen klimaatvoordelen op, maar creëren ook leefgebieden voor planten en dieren. Vernatting van veengebieden kan bijvoorbeeld gunstig zijn voor moerasvogels, amfibieën en karakteristieke moerasplanten. Landschapselementen zoals heggen en houtwallen bieden voedsel, schuilplaatsen en verbindingsroutes voor insecten, vogels en kleine zoogdieren. Ook agroforestry – de combinatie van bomen en landbouw op hetzelfde perceel – kan bijdragen aan een gevarieerder landschap.

De onderzoekers benadrukken dat klimaat- en biodiversiteitsdoelen niet altijd automatisch samenvallen. Sommige maatregelen zijn vooral gunstig voor koolstofvastlegging, terwijl andere relatief meer bijdragen aan biodiversiteit. Zo kan intensief beheerd blijvend grasland meer koolstof vastleggen dan extensief kruidenrijk grasland, terwijl dat laatste juist aantrekkelijker is voor veel soorten planten en dieren.

Volgens de onderzoekers vraagt het behalen van zowel klimaat- als natuurdoelen om een integrale benadering. Herstel en behoud van veengebieden, herstel van kwelders en schorren en het voorkomen van ontbossing bieden daarbij de grootste kansen. Tegelijkertijd zijn langjarige investeringen, gebiedsgerichte afwegingen en draagvlak bij betrokken partijen essentieel om deze maatregelen succesvol toe te passen.

Naast het onderzoeksrapport heeft WUR een reeks factsheets ontwikkeld waarin de tien maatregelen overzichtelijk worden beschreven. Daarin staat per maatregel wat het effect is op koolstofvastlegging, biodiversiteit, andere broeikasgassen en de kansen en belemmeringen voor toepassing in de praktijk.

• Koppeling van landbouw en natuur met klimaatopgave; Het effect van tien beheermaatregelen op koolstofvastlegging en biodiversiteit in Nederland (WOT-technical report 297) 
• Klimaatopgave landbouw en natuur; Factsheets over het effect van beheermaatregelen op koolstofvastlegging en biodiversiteit (WOT-special 21)