Ons oerhollands kwelderlandschap is sterk en klimaatbestendig
- dr.ir. PWJM (Pim) Willemsen
- Onderzoeker
Guus Schoonewille
De ondergrond en vegetatie van kwelders kan zelfs tijdens golven van extreme stormen vrijwel intact blijven. Dat blijkt uit een grootschalig experiment waarbij onderzoekers stukken kwelder uit de Waddenzee naar de Deltagoot van Deltares brachten. De resultaten laten zien hoe kwelders kunnen bijdragen aan natuurlijke kustbescherming, in Nederland en daarbuiten.
Kun je een compleet stuk kustlandschap verplaatsen en vervolgens blootstellen aan een extreme storm? Dat is precies wat onderzoekers van onder meer Wageningen University & Research, Deltares, NIOZ, Universiteit Twente, Technische Universiteit Delft en andere instituten hebben gedaan. Stukken intacte kwelder uit natuurgebied Peazemerlannen aan de Friese Waddenkust werden naar Delft gebracht en ingebouwd in de Deltagoot van Deltares.
Daar ontstond op ware grootte een kwelder van ruim 300 vierkante meter. Vervolgens lieten de onderzoekers er steeds hogere golven overheen rollen, met significante golfhoogtes oplopend tot twee meter. In totaal werd de kwelder ongeveer 29 uur aan golven blootgesteld.
Het experiment moest antwoord geven op een belangrijke vraag voor toekomstige kustbescherming: blijven kwelders ook tijdens extreme stormen functioneren als natuurlijke golfbreker, en overleven de kwelderplanten deze extreme condities?
De bodem en planten zijn verrassend sterk
Vooral de stabiliteit van de kwelderbodem viel op. Na 21 uur golfbelasting was het oppervlak gemiddeld slechts zeven millimeter lager geworden. De bodem bleef dus vrijwel intact, zelfs bij golven tot twee meter hoog.
Dat is belangrijk voor kustbescherming. De verhoogde kwelderbodem zorgt er zelf al voor dat golven worden afgeremd. De planten leveren daarbovenop extra golfdemping, maar raken tijdens een storm geleidelijk beschadigd. Bij golven van 75 centimeter zorgde de vegetatie in het experiment voor 6 tot 22 procent extra demping; bij golven van twee meter was dat maximaal 6 procent. Bij het testen van verschillende plantensoorten die representatief zijn voor kwelders over de hele wereld, ging er verrassend weinig plantmateriaal verloren, gemiddeld slechts 30%, en bleef ten minste een derde van de planten zelfs na de meest extreme omstandigheden overeind. Dit betekent dat de kwelder in potentie onze kustlijnen kan blijven beschermen, zelfs als er in de winter meer dan één zware storm voorkomt.
“Allereerst verbaasde het ons hoe sterk de kwelderbodem zich onder deze extreme golven hield; er trad tijdens het experiment vrijwel geen erosie op”, benadrukt Pim Willemsen (onderzoeker bij Wageningen University & Research en Deltares). Victoria Mason (onderzoeker bij het NIOZ) sluit zich daarbij aan: “De kwelderplanten konden de golven weerstaan en de schade bleef verrassend beperkt, waardoor ze consequent konden bijdragen aan de golfdemping.”
Guus Schoonewille
Ook wereldwijd van betekenis
Om te onderzoeken wat dit betekent buiten Nederland, combineerden de onderzoekers de resultaten uit de Deltagoot met wereldwijde gegevens over kwelders en extreme stormvloeden. Vooral aan kusten waar golven op de kwelder niet hoger worden dan ongeveer één meter blijkt de vegetatie veel verschil te kunnen maken: daar bedraagt de extra golfdemping doorgaans meer dan 10 procent en kan die oplopen tot 50 procent. Bij hogere golven neemt de bijdrage van de vegetatie af.
De resultaten laten daarmee zien waar kwelders als Nature-based Solution (NbS) het meest kunnen bijdragen aan kustbescherming. Het biedt mogelijkheden om natuurontwikkeling en kustveiligheid met elkaar te verbinden en bespaart kosten in kustbescherming.
“De bewezen erosiebestendigheid en golfdemping van de kwelders, die van oudsher deel uitmaken van onze kustlijn, hebben in het dijkversterkingsproject Koehool – Lauwersmeer geleid tot besparingen in de vervangingsopgave van de dijkbekleding. Bekleding hoeft niet vervangen te worden, of minder sterk uitgevoerd te worden, dat zorgt voor besparingen van miljoenen euro’s” aldus Paul Buring (Wetterskip Fryslân).
Beschermen wat er al ligt
Dat maakt het behoud en herstel van kwelders extra belangrijk. Naast kustbescherming bieden ze leefgebied aan planten en dieren en slaan ze koolstof op. Kwelders kunnen bovendien door sedimentafzetting meegroeien met de zeespiegel, al is dat niet onbeperkt. Bij onvoldoende sedimentaanvoer of erosie aan de randen kunnen kwelders juist verdwijnen. Wereldwijd ging tussen 2000 en 2019 al 719 vierkante kilometer kwelder verloren*.
“Het behoud van kwelders en het herstel ervan in gebieden waar ze zijn verdwenen, is niet alleen een prioriteit voor de bescherming van de kustlijnen, maar ook om de snelle achteruitgang van de wereldwijde biodiversiteit terug te dringen”, zegt Victoria Mason (onderzoeker bij het NIOZ), terwijl Pim Willemsen (onderzoeker aan de Universiteit van Wageningen en bij Deltares) benadrukt: “Kwelderlandschappen bestaan doorgaans uit een verscheidenheid aan planten die elk hun eigen sterke punten hebben om zich aan te passen aan klimaatverandering. Het beschermen van deze natuurlijke diversiteit, zowel in kwelders als in andere ecosystemen, is een waardevol instrument om hun natuurlijke klimaatbestendigheid te behouden.”
Samenwerking
Het onderzoek is uitgevoerd binnen onder meer LIVING DIKES – Realising Resilient and Climate-Proof Coastal Protection en Salt marshes: where climate change adaptation meets climate change mitigation. Het experiment in de Deltagoot werd uitgevoerd in opdracht van Wetterskip Fryslân en gefinancierd door het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP). Bij het onderzoek waren WUR, Deltares, Universiteit Twente, NIOZ, TU Delft, Universiteit Utrecht en Leibniz University Hannover betrokken.
Heeft u een vraag?
Heeft u een vraag rondom dit onderwerp of ziet u kansen om met ons samen te werken? Neem dan contact op met onze expert.
