Ga naar de inhoud
NieuwsPublicatiedatum: 18 november 2026

Onverwachte klimaathotspot in de Amazone laat noodzaak gezamenlijke aanpak klimaat en biodiversiteit zien

JL (Jeanne) Nel, PhD
Programmaleider: Biodiverse Environment

In het noorden van de Amazone is een gebied drie keer zo snel opgewarmd als het gemiddelde van het centrale Amazonegebied. Dit blijkt uit een studie gepubliceerd in Communications Earth & Environment. De klimaatextremen nemen in het noorden sneller toe dan in het zuidelijke deel, waar het onderzoek zich tot nu toe vooral op richtte.

Sinds 1981 is een gebied van meer dan 700.000 vierkante kilometer tijdens het droge seizoen met minstens 0,75 °C per decennium opgewarmd. Het onderzoek werd geleid door Lancaster University en uitgevoerd door meer dan vijftig coauteurs, waaronder Jeanne Nel van Wageningen University & Research (WUR).

Onderbelicht gebied

Het getroffen gebied bestaat grotendeels uit bossen, natuurlijke savannes en leefgebieden van inheemse bevolkingsgroepen, waaronder de Yanomami en Waimiri-Atroari. Er heeft relatief weinig ontbossing plaatsgevonden. Dat wijst erop dat mondiale klimaatverandering, en niet lokaal landgebruik, de belangrijkste oorzaak is. De onderzoekers beschrijven het gebied als een hotspot waar zowel de natuur als de lokale culturen bijzonder kwetsbaar zijn, maar die in eerdere analyses over het hoofd werd gezien. De veranderingen gaan nu al gepaard met toenemende waterstress, grotere natuurbranden en negatieve gevolgen voor wilde dieren en gemeenschappen langs de rivieren.

Het laat zien dat klimaatverandering zelden geleidelijk verloopt. Kleine veranderingen in temperatuur en waterbeschikbaarheid kunnen elkaar versterken en uiteindelijk onevenredig grote gevolgen hebben. Dit niet-lineaire verloop is een van de redenen waarom de waargenomen veranderingen de voorspellingen blijven overtreffen.

Toekomstvisies voor de regio

De studie bevestigt risico's die eerder naar voren kwamen tijdens twee workshops met belanghebbenden binnen het WUR-project Bending the Curve of Biodiversity Loss, in oktober 2024 en september 2025. De tweede workshop, georganiseerd door WereldNatuurFonds Brazilië in Santarém, bracht deelnemers van elf organisaties uit vier Amazonelanden samen, waaronder vertegenwoordigers van inheemse gemeenschappen.

De deelnemers hadden natuurbranden en klimaatextremen al aangemerkt als een opkomende bedreiging. De workshops resulteerden in twee gezamenlijke toekomstvisies voor de regio: Conectividade Amazônica (verbonden Amazonegebied) en Amazônia em Pé (Amazonewoud). In beide visies staat de samenhang tussen een stabiel klimaat en een levend bos centraal. Ook is er een belangrijke rol weggelegd voor inheemse bevolkingsgroepen en lokale gemeenschappen.

Gezamenlijke aanpak van klimaat en biodiversiteit

De uitkomsten van de workshops vonden ook hun weg naar de beleidswereld. De deelnemers vatten hun gesprekken samen in zeven kernboodschappen voor beleidsmakers, die in november 2025 tijdens de VN-klimaattop (COP30) in Belém, Brazilië, werden gepresenteerd. Hun centrale boodschap was duidelijk: de gemeenschappen in het Amazonegebied zijn nauw verbonden met het bos en het klimaat van de regio. Zij ondervinden als eersten de gevolgen van veranderingen, maar beschikken ook over waardevolle kennis en ervaring om hierop te reageren.

"Met Bending the Curve Amazon vertalen we mondiale biodiversiteitsmodellen naar regionaal niveau", vertelt Jeanne Nel (WUR). "Daarvoor zijn gegevens op een hoger detailniveau nodig, maar ook nauwe samenwerking met lokale onderzoekers en inheemse gemeenschappen. Het was bijzonder inspirerend om de verhalen en dagelijkse ervaringen van inheemse leiders in deze modellen te verwerken." Volgens Nel maakt de nieuwe studie dit werk nog urgenter. "De nieuw ontdekte hotspot omvat grote gebieden met intact bos en uitgestrekte leefgebieden van inheemse gemeenschappen. Nu er een zeer sterke El Niño op komst is, zijn wereldwijde maatregelen om klimaatverandering tegen te gaan en ondersteuning voor lokale klimaatadaptatie dringend nodig."

De twee toekomstvisies bieden richting aan die aanpak. "Deze resultaten onderstrepen hoe belangrijk het is om het Amazonewoud te beheren volgens de twee visies die tijdens de workshops zijn ontwikkeld, zodat het bos beter bestand blijft tegen deze extremen", zegt Rob Alkemade (WUR).

Dat beheer kan niet slagen zonder de mensen die in het gebied wonen. "De gemeenschappen in deze regio worden het zwaarst getroffen door de veranderingen, terwijl zij juist over diepgaande kennis beschikken van het beheer van dit landschap", zegt Alfred Paarlberg (WUR). "Hun leiderschap moet in internationale discussies worden erkend. Het is niet voldoende om hen slechts te raadplegen."

Twee benaderingen, één conclusie

Het onderzoek en de workshops komen vanuit verschillende invalshoeken tot dezelfde conclusie. Het onderzoek is gebaseerd op satellietgegevens en klimaatreeksen, terwijl de workshops voortbouwen op de kennis van mensen die in het woud zelf leven. Beide laten zien dat klimaatverandering en biodiversiteitsverlies in het Amazonegebied niet los van elkaar kunnen worden aangepakt. WUR zal deze boodschap dit jaar uitdragen tijdens zowel de biodiversiteitstop als de klimaattop van de Verenigde Naties.

Neem contact op

Heb je een vraag over het onderzoek in de Amazone of zie je  kansen om samen te werken? Neem conact op met onze expert.

JL (Jeanne) Nel, PhD

Programmaleider: Biodiverse Environment

Volg Wageningen University & Research op social media

Blijf op de hoogte en lees meer op onze social kanalen.