Groenmonitor brengt droogteschade aan Nederlands grasland in beeld
- ir. GJ (Gerbert) Roerink
- WR Onderzoeker
Het Nederlandse grasland heeft deze zomer flink te lijden onder de droogte. Vooral in Zeeland, West-Brabant, Limburg, op Texel en in de Achterhoek is veel gras verdord. Satellietbeelden uit de Groenmonitor van Wageningen Environmental Research maken zichtbaar waar de droogtestress het grootst is. De schade is inmiddels groter dan tijdens de droge zomer van 2022, maar nog niet zo ernstig als in recordjaar 2018.
Wie deze zomer door Nederland rijdt, ziet het landschap langzaam van kleur veranderen. Groene weilanden maken op veel plaatsen plaats voor geel en bruin gras. Maar hoe ernstig is die droogteschade precies? En zijn de gevolgen overal in Nederland hetzelfde?
Met de Groenmonitor, ontwikkeld door Wageningen Environmental Research (WENR), kunnen onderzoekers dat vanuit de ruimte volgen. Satellietbeelden worden vertaald naar een zogeheten groenindex, die aangeeft hoeveel groene biomassa aanwezig is. Daarmee kan tot op perceelniveau worden gevolgd hoe vegetatie zich ontwikkelt.
"Met het blote oog zien we natuurlijk dat het droog is, maar satellietbeelden laten ons zien waar de gevolgen het grootst zijn en hoe de situatie zich door de tijd ontwikkelt", zegt WUR-onderzoeker Gerbert Roerink. "Daardoor kunnen we niet alleen regio's vergelijken, maar ook deze zomer naast eerdere droge jaren leggen."
Van groen naar geel op Texel
Een graslandperceel op Texel laat goed zien wat de Groenmonitor zichtbaar kan maken. In juli 2024, een jaar met ruim voldoende neerslag, was het perceel nog volledig groen. In de groeicurve zijn drie duidelijke dalingen zichtbaar, veroorzaakt door maaimomenten. Na iedere maaibeurt groeide het gras opnieuw en liep de groenindex weer op.
Dit jaar ziet die curve er heel anders uit. Na een tweede maaibeurt eind juni kwam de groei vrijwel tot stilstand. Door het gebrek aan regen kon het gras nauwelijks meer aangroeien en daalde de groenindex verder. Midden juli was het bovengrondse gras op het onderzochte perceel afgestorven en geel geworden.
De satellietbeelden van augustus laten het verschil duidelijk zien: waar twee jaar geleden groene weides lagen, domineert nu verdord gras.
Grote regionale verschillen
Om de situatie voor heel Nederland in beeld te brengen, analyseerden de onderzoekers satellietbeelden uit juni, juli en augustus. Voor graslandpercelen werd de gemiddelde groenindex berekend binnen ongeveer 40.000 gebieden met vergelijkbare bodem- en waterhuishoudkundige eigenschappen.
Eind juni stond het gras in het grootste deel van Nederland nog relatief groen. Eind juli werden de regionale verschillen duidelijk zichtbaar. Vooral in Zeeland, Limburg en op Texel was toen al sprake van ernstige droogtestress. In augustus had die stress zich verder verdiept en uitgebreid naar onder meer de Achterhoek, de Veluwe en West-Brabant.
De patronen uit de Groenmonitor komen grotendeels overeen met het neerslagtekort dat het KNMI registreert. In Groningen en Friesland is het gras bijvoorbeeld nog relatief groen, terwijl het neerslagtekort in Zeeland veel groter is.
Ook de veenweidegebieden in Noord- en Zuid-Holland vallen op doordat het gras er relatief groen blijft. Het hogere waterpeil in de sloten zorgt ervoor dat daar meer water beschikbaar blijft voor de vegetatie.
2026 tweede droogste zomer voor grasland deze eeuw
De Groenmonitor maakt het ook mogelijk om de impact van verschillende droge jaren met elkaar te vergelijken. De onderzoekers legden de huidige situatie naast die van de droge zomers van 2018 en 2022.
Daaruit blijkt dat 2018 voor grasland nog altijd duidelijk extremer was. Destijds was in augustus vrijwel overal in Nederland droogtestress zichtbaar en waren de gevolgen voor het gras ernstiger.
De huidige zomer komt vooralsnog op de tweede plaats. De droogtestress in 2026 is duidelijk groter dan in 2022, maar minder ernstig dan in 2018.
Of dat zo blijft, hangt af van het weer in de komende periode. Zolang de droogte aanhoudt, blijft de Groenmonitor de ontwikkeling van de vegetatie volgen.
Niet alleen grasland
Hoewel de onderzoekers voor deze analyse grasland hebben gebruikt, kan de Groenmonitor veel meer vegetatietypen volgen. De satellietbeelden kunnen bijvoorbeeld ook inzicht geven in de gevolgen van droogte voor landbouwgewassen en natuurlijke vegetatie.
Hoe sterk planten reageren op droogte hangt onder meer af van de eigenschappen van een gewas, de bodem en de worteldiepte. Door satellietgegevens over meerdere jaren te vergelijken, kunnen onderzoekers steeds beter zien waar vegetatie kwetsbaar is en hoe droogte zich door het landschap ontwikkelt.
De Groenmonitor is publiek toegankelijk en biedt actuele satellietinformatie over de ontwikkeling van vegetatie in Nederland.
Heeft u een vraag?
Heeft u een vraag rondom dit onderwerp of ziet u kansen om met ons samen te werken? Neem dan contact op met onze expert.
