Van PFAS in voedselgewassen tot grondwaterbescherming: acht WUR-onderzoekers ontvangen Vidi-beurs

De WUR-projecten die financiering ontvangen, richten zich op uiteenlopende onderwerpen. Zo zijn er projecten die onderzoeken hoe grondwater beter beschermd kan worden om voedselproductie tijdens droogte veilig te stellen, welke rol bodemschimmels spelen bij de opname van PFAS door voedselgewassen en hoe voedingsvetten bijdragen aan gezonde vetcellen. Andere onderzoekers richten zich op de historische patronen van migratie binnen Afrika, de rol van honger in de koloniale geschiedenis en de mogelijkheden om met gerecycled fosfaat uit afvalwater de landbouw duurzamer te maken.

In totaal heeft NWO Vidi-beurzen toegekend aan 109 wetenschappers uit de wetenschapsdomeinen Exacte en Natuurwetenschappen (ENW), Toegepaste en Technische Wetenschappen (TTW), Sociale en Geesteswetenschappen (SGW) en Zorgonderzoek en Medische Wetenschappen (ZonMw). De persoonsgebonden wetenschappelijke beurs stelt onderzoekers in staat om hun leiderschapskwaliteiten verder te ontwikkelen.

De onderzoekers en hun onderzoeksvoorstellen op een rij: 

Een groot deel van onze voedselproductie hangt af van grondwater, vooral tijdens droogte. Maar in belangrijke landbouwregio’s dalen de grondwaterstanden snel. Met SAFE-GROUND onderzoekt dr. ir. Inge de Graaf hoe klimaatextremen en menselijk watergebruik deze systemen richting kritieke grenzen duwen. Het project koppelt wereldwijde en maatregelen verdere achteruitgang kunnen voorkomen. Deze kennis ondersteunt duurzame voedselproductie in een veranderend klimaat. 

Vetweefsel is enorm dynamisch en past zijn omvang en functie aan op basis van wat we eten. Deze metabole flexibiliteit is essentieel om obesitas-gerelateerde aandoeningen, zoals diabetes en hartziekten, te voorkomen. Hoewel we weten dat vetcellen bepaalde vetten uit ons dieet gebruiken om hun binnenkant vorm te geven, is het een raadsel hoe dit proces de gezondheid verbetert. Dr. Marc Tol bestudeert deze vetten als moleculaire schakelaars die eiwitten aansturen om de flexibiliteit te behouden. Door deze netwerken te ontrafelen, wil hij beter begrijpen waarom sommige mensen met obesitas gezond blijven, terwijl anderen levensbedreigende ziekten ontwikkelen. 

Vaak spreken we over ‘Afrikaanse’ migranten, maar in werkelijkheid komen veel migranten uit specifieke regio’s, terwijl vanuit andere gebieden weinig mensen vertrekken. Bovendien vindt het grootste deel van migratie plaats binnen Afrika zelf. Dr. Michiel de Haas laat met dit project zien waar migranten uit Oost-, Centraal- en West-Afrika vandaan komen en hoe deze herkomstgebieden zich sinds de late 19e eeuw hebben ontwikkeld. Met volkstellingen, kaarten en (post)koloniale archieven reconstrueren de onderzoekers migratie over de tijd en brengen zij verschillen tussen regio’s in kaart. Zij onderzoeken waarom migratie in sommige regio’s sterk wordt en blijft, en in andere juist beperkt blijft. 

Europa is sterk afhankelijk van slinkende fosfaatvoorraden om voedsel te produceren, terwijl waardevol fosfaat uit afval nog steeds verloren gaat. Struviet, een meststof gemaakt uit afvalwater, kan helpen deze kringloop te sluiten, maar door de slechte oplosbaarheid van struviet twijfelen boeren aan de werking ervan tijdens droogte. In dit project onderzoekt dr. Alix Vidal of het bodemleven (wortels, microben en regenwormen) gewassen kan helpen om fosfaat uit struviet op te nemen wanneer water schaars is. Door te laten zien hoe struviet presteert in toekomstige klimaten, met of zonder bodemleven, helpt dit onderzoek Europa op weg naar een veerkrachtige en circulaire nutriëntenstrategie. 

Per- en polyfluoralkylstoffen (PFAS) vervuilen het milieu, komen terecht in voedselgewassen en hopen zich op in ons lichaam, met desastreuze gevolgen voor volksgezondheid en economie.  We weten weinig over de biologische factoren die bijdragen aan deze verontreiniging van voedselgewassen. Gespecialiseerde bodemschimmels transporteren voedingsstoffen naar gewassen via de wortels, maar ze kunnen ook een transportroute vormen voor PFAS. Deze schimmels zijn een onderbelichte factor in de voedselverontreiniging. Dr. Stephanie Watts-Fawkes zal met dit project de bijdrage van bodemschimmels aan de PFAS-verontreiniging van gewassen uitgebreid onderzoeken, om oplossingen te kunnen ontwikkelen. 

Dr. Annah Zhu onderzoekt met dit project China’s milieugerelateerde megaprojecten als een nieuwe dimensie van wereldwijde macht. Het overstijgt het traditionele idee van strijd om grondstoffen door duurzaamheid en onderliggende milieuvisies te analyseren als cruciaal geopolitiek terrein. Drie case studies - grootschalige ecologische engineering, wereldwijde diplomatie voor hernieuwbare energie en AI-gestuurd milieubeheer - belichten verschillende dimensies van deze nieuwe 'eco-geopolitiek'. Samen tonen zij hoe uiteenlopende benaderingen van het Antropoceen een centrale as vormen voor internationale samenwerking en strijd. De bevindingen illustreren hoe China’s unieke techno-ecologische visie en praktijken de wereldorde en onze vooruitzichten op een duurzame toekomst fundamenteel hervormen. 

Welke rol speelde honger in de koloniale geschiedenis? Op basis van uitgebreid archiefonderzoek onderzoekt dr. Ingrid de Zwarte met dit project hoe en waarom koloniale machthebbers de toegang tot voedsel van gekoloniseerde bevolkingen veranderden en omgingen met massale honger. Vertrekkend vanuit de aanname dat voedsel en honger soms belangrijke machtsinstrumenten konden zijn, maar dat massale honger tegelijkertijd een bedreiging vormde voor het koloniale gezag en de economische winstgevendheid, veronderstelt dit project dat voedsel en honger centrale kwesties waren, waar koloniale machthebbers zich toe moesten verhouden. Het belangrijkste doel: nieuw inzicht ontwikkelen in de politiek van honger en hoe deze de koloniale geschiedenis vormgaf. 

Hartritmestoornissen en hartfalen treffen miljoenen mensen wereldwijd en komen steeds vaker voor. Deli Zhang richt zich met dit project op een verrassende oorzaak: kleine communicatiepunten in hartcellen die essentieel zijn voor de energievoorziening en hartcelfunctie. Als de communicatie tussen deze punten verstoord raakt, kan het hart ziek worden. Het project onderzoekt hoe dit proces werkt met geavanceerde technieken en innovatieve modellen. De inzichten kunnen leiden tot nieuwe, gerichte behandelingen, met speciale aandacht voor verschillen tussen mannen en vrouwen.