Wat is vogelgriep, vogelpest, aviaire influenza

Vogelgriep

Wat is vogelgriep (aviaire influenza) en hoe verspreidt dit virus zich? Kunnen mensen er ook ziek van worden? En wat zijn er voor maatregelen mogelijk om vogelgriep te voorkomen? Dit en meer leest u op deze pagina van Wageningen Bioveterinary Research (WBVR). Dit onderzoeksinstituut verzorgt de diagnostiek rondom vogelgriep in Nederland en adviseert de overheid over preventie en bestrijding.

Lees meer over de actuele situatie

Wat is vogelgriep?

Vogelgriep (Aviaire Influenza, AI) is een verzamelnaam voor verschillende griepvirussen. Er bestaat een milde en een gevaarlijke vorm. De gevaarlijke vorm wordt ook wel klassieke vogelpest genoemd. De meeste virussen zijn van de milde variant; Laag Pathogene Aviaire Influenza (LPAI). Dieren vertonen daarbij lichte ziekteverschijnselen. Bij vogelgriep van het type H5 of H7 kan dit echter veranderen in de zeer besmettelijke variant; Hoog Pathogene Aviaire Influenza (HPAI). Om die reden worden bedrijven ook bij een H5 of H7 uitbraak van de milde vorm geruimd.

Subtypen vogelgriep

Het aviaire influenza-virus wordt onderverdeeld naar de twee eiwitten die op de buitenkant van het virus aanwezig zijn: Haemagglutinine (H) en Neuraminidase (N).

Er zijn op dit moment 16 H-typen en 9 N-typen bekend, die in verschillende combinaties kunnen voorkomen. Het virus bestaat uit een laag- en een hoogpathogene (= laag en hoog ziekte verwekkende) variant. Alle subtypen kunnen laagpathogeen zijn voor de kip, dus ook H5 en H7.

Milde vorm (LPAI)

De effecten van het laagpathogene virus variëren van zeer lichte verschijnselen tot ernstige ziekte.

Kenmerken:

  • Luchtwegbezwaren
  • Eiproductiedaling
  • Milde tot zware ontsteking van de luchtpijp
  • Longontsteking
  • Gezwollen kop

Als er hoge sterfte is bij deze variant dan komt dit meestal door secundaire infecties. Het gevaar is altijd aanwezig dat deze laagpathogene varianten kunnen veranderen in hoogpathogene varianten na introductie in kippen en kalkoenen.

Het is niet uitgesloten dat er regelmatig introducties plaatsvinden van de laagpathogene variant, die kunnen muteren in hoogpathogene vairanten.

Gevaarlijke vorm (HPAI)

Klassieke vogelpest wordt veroorzaakt door hoogpathogene influenzastammen. Deze behoren tot nu toe altijd tot de subtypen H5 of H7. Het virus veroorzaakt ernstige ziekte en plotselinge toename in sterfte.

Kenmerken:

  • Oedeem aan hoofd, aangezicht en nek onderhuidse bloedingen in poten, lellen en de kam
  • Weefselsterfte
  • Luchtwegproblemen
  • Overvloedige traanvorming
  • Ontsteking bijholte van de neusholte
  • Diarree
  • Sloom
  • Ruw verenkleed
  • Eiproductiedaling

Kunnen mensen ziek worden van vogelgriep?

Sommige varianten van de vogelgriep zijn overdraagbaar op mensen (zoönose). Vogelpest, de gevaarlijke variant van vogelgriep (HPAI) vormt een risico voor de volksgezondheid. Direct contact met besmet pluimvee kan leiden tot ernstig verlopende infecties bij mensen. De vrees bestaat dat het virus zodanig verandert dat het zich makkelijk onder mensen kan verspreiden. Dat kan dan leiden tot een wereldwijde griepepidemie, een zogenaamde pandemie.

Hoe verspreidt vogelgriep zich?

Voor Nederland is vogelgriep een voortdurende en onvoorspelbare bedreiging. Vooral pluimvee dat buiten wordt gehouden vormt een belangrijk risico. Deze dieren kunnen in direct contact komen met mogelijk besmette wilde (water)vogels. Aangezien steeds meer pluimvee vrije uitloop kent, zal het risico op vogelgriep in Nederland toenemen. Verder vormt de (illegale) import van siervogels een risico. De kans dat vogelgriep via de import van pluimvee, broedeieren en pluimveeproducten naar Nederland komt is vermoedelijk klein.

Er loopt een monitoringsprogramma naar vogelgriep in Nederland om nieuwe introducties snel op te kunnen sporen.

Kan een pluimveehouder maatregelen nemen om vogelgriep te voorkomen?

Vogelgriepvirussen in de wilde vogels kunnen we niet bestrijden. Wel kunnen bedrijven veel maatregelen nemen om risico’s te verlagen. Toepassing van bioveiligheidsmaatregelen moet het virus buiten de stal kunnen houden. Het is een kwestie van instellen en strikte naleving en dat vraagt volharding en discipline. Naarmate pluimveebedrijven hoger in de piramide zitten (zoals fokbedrijven), wordt er meer geïnvesteerd in bioveiligheid. In dit soort bedrijven zie je dan ook dat met hoge uitzondering insleep plaatsvindt van vogelgriep. Voor pluimveebedrijven waar de kippen buiten lopen, en dus contact kunnen hebben met de omgeving, is de uitdaging vele malen groter om infectie te voorkomen.

Kunnen we pluimvee inenten tegen vogelgriep?

Vaccineren van pluimvee is mogelijk, maar er zitten veel haken en ogen aan. In onderstaand bericht zetten we vier overwegingen op een rij.

Wat voor onderzoek vindt er plaats?

Wageningen Bioveterinary Research (WBVR) test monsters van pluimvee van bedrijven waar een verdenking is, en van dode wilde watervogels. Zo sporen we vogelgriep zo vroeg mogelijk op. 

WBVR onderzoekt ook de herkomst van vogelgriep, door genetische analyse van nieuwe virussen in Nederland. Daarnaast onderzoeken we of de virussen op diverse pluimveebedrijven wel of niet op elkaar lijken, om zo de transmissieroute in beeld te brengen. Verder onderzoekt WBVR de introductie van vogelgriep op pluimveebedrijven (en specifiek bij bedrijven met vrije uitloop), en nieuwe methoden om wilde (water)vogels uit de uitloop te weren. WBVR kan daarnaast testen of desinfectiemiddelen effectief zijn in het doden van het vogelgriepvirus.