Biodiversiteit

Biodiversiteit is een veelomvattend begrip: het behelst de variatie in al het leven op aarde. Van bloemen en bijen, tot bacteriën en regenwouden. Biodiversiteit is essentieel voor de mens, want het staat aan de basis van ons voedsel, een schone lucht, een goede kwaliteit van de bodem, en andere ecosysteemdiensten. Biodiversiteit en natuur zorgen ook voor ons welzijn: groen doet ons goed. Biodiversiteit heeft ook een intrinsieke waarde: wie zijn wij om te bepalen of een panda of tijger bestaansrecht heeft?

Ondanks het belang van biodiversiteit, staat het enorm onder druk. De beelden van kapvlaktes waar eerst regenwouden stonden tot de landbouwsystemen met monoculturen kennen we allemaal. Ontbossing, verstedelijking, industrialisering, vervuiling en klimaatverandering: het draagt allemaal bij aan het alarmerende biodiversiteitsverlies. Wetenschappers luiden de noodklok. Het bedreigt ons bestaan en er is geen tijd te verliezen om deze neergaande spiraal te stoppen en om te buigen.

Biodiversiteitsverlies ombuigen

Zwart: De historische biodiversiteitsverliescurve vóór 2010. Groen:          Verlies met inspanning door duurzamere productie en duurzamere consumptie  Oranje:         Verlies zonder duurzamere productie en consumptie  Grijs:           Verlies als we op huidige voet verder gaan  De illustratie toont de belangrijkste bevindingen uit het Nature-artikel, maar geeft geen exacte resultaten weer.

Verlies biodiversiteitscurve:
Zwart: De historische biodiversiteitsverliescurve vóór 2010
Groen: met inspanning door duurzamere productie en - consumptie
Oranje: zonder duurzamere productie en consumptie
Grijs: als we op huidige voet verder gaan

Deze infographic is verschenen in het tijdschrift Nature: Bending the curve of terrestrial biodiversity needs an integrated strategy

Werken aan biodiversiteit: De Wageningse aanpak

Wageningen University & Research (WUR) werkt hier al jaren aan volgens ‘de Wageningen aanpak’. Vanuit tal van disciplines onderzoeken onze ecologen, bodemkundigen, plant- en dierwetenschappers, technologen, economen, gedragsdeskundigen, transitie-wetenschappers en andere experts biodiversiteitsvraagstukken die spelen op het land, in zoetwatersystemen en in de zee. Bovendien hebben zij intensief contact met betrokken partijen, overal ter wereld.

Dankzij deze unieke bundeling van kennis, pakt WUR de voortrekkersrol om de teruggang aan biodiversiteit te stoppen. De mondiale biodiversiteits- ,voedsel-, en klimaatproblemen zijn niet los van elkaar te zien en alleen op te lossen met een integrale wetenschappelijke (evidence-based) benadering. Dit wordt pas echt succesvol als alle partijen in deze domeinen de handen ineenslaan. Niet alleen wetenschappers, maar ook bedrijven, overheden, burgers en maatschappelijke organisaties. WUR wil als mondiale verbinder het voortouw nemen in het ontwikkelen van nieuwe innovaties en integrale oplossingen die de biodiversiteit op een duurzame en rechtvaardige manier gaan herstellen.

Hoe erg is verlies aan biodiversiteit?

Simpel gezegd omvat biodiversiteit de totale variatie in levensvormen op aarde. Het gaat dan niet alleen om de hoeveelheid soorten en hun genetische variatie (denk bijvoorbeeld aan verschillende appelrassen) maar ook om de wijze waarop ze aan elkaar verbonden zijn en hoe ze met elkaar omgaan (interacties hebben). Dat lijkt misschien abstract, maar is het niet – want biodiversiteit vliegt in de lucht, groeit in de grond, zwemt in het water, en ligt op je bord. Vrijwel alles wat we eten, bouwmaterialen, medicijnen en industriële grondstoffen heeft linksom of rechtsom  een relatie met biodiversiteit.

Er is ook diversiteit in ecosystemen: van bos tot weide en van woestijn tot koraalrif. Biodiversiteit in ecosystemen zorgt dat onze planeet leefbaar blijft – het filtert de lucht, water en bodem. Biodiversiteit buffert ook tegen klimaatverandering en heeft een relatie met gezondheid. Een ommetje in het groen doet goed. Eigenlijk is biodiversiteit zo vanzelfsprekend dat we het vaak over het hoofd zien.  Stel je eens voor hoe ernstig het is als die vanzelfsprekende dingen uit ons leven verdwijnen. Je mist het pas, als het er niet meer is. Daarom is nu een omslag in ons denken en handelen nodig.

Bijen en andere bestuivende insecten

De honingbij is maar één van de 350 soorten bijen die je in Nederland kunt aantreffen. Wilde bijen (hommels en solitair levende bijen) vormen een enorme diversiteit aan bestuivers. Zowel in natuurgebieden als in de stad voelen deze bijen zich thuis. Onderzoekers van Wageningen University & Research bekijken niet alleen welke factoren van belang zijn voor de gezondheid van honingbijen, maar ook voor die van andere bestuivende insecten.

Weidevogels

De weidevogelstand in Nederland ontwikkelt zich al decennia negatief. Alleen een duidelijke verbetering van zowel inrichting als beheer van de huidige weidevogelgebieden kan leiden tot een duurzame populatie.

Biodiversiteit in de landbouw

De bodem en biodiversiteit zijn belangrijk voor toekomstbestendige landbouw. Hierbij is agroecologie het uitgangspunt, waar natuurlijke processen centraal staan om te komen tot een rendabele productie. Voorbeelden hiervan zijn strokenteelt, mengteelt en agroforestry.

Weerbare bloemen en planten

Bloemen en planten kunnen met biodiversiteit hun natuurlijke weerbaarheid terugkrijgen, waarmee ze ziekten en plagen in toom houden. Dit kan via weerbare bodems, weerbare planten en weerbare teeltsystemen. We kunnen hiervoor technieken gebruiken als gewasrotatie, mengteelt of bloeiende akkerranden met waardplanten voor nuttige insecten. Maar ook met de modernste gereedschappen om die natuurlijke weerbaarheid te begrijpen. Zo kunnen we de enorme verzameling micro-organismen in de bodem in kaart brengen en toepassingen voor de praktijk ontwikkelen.

Melkveehouderij

Het belang van biodiversiteit voor het imago en de exportpositie van de Nederlandse melkveehouderij neemt snel toe. De zuivelsector heeft daarom zichzelf als doel gesteld om de biodiversiteit te behouden op minimaal het niveau van 2011. De Dairy Campus van WUR verkent hoe ze de boer, burger en koe verder kan brengen naar meer biodiversiteit.

Biodiversiteit in zee en zoetwater

Zeeën en rivieren zijn rijk aan leven. Maar ook onder water wordt de biodiversiteit bedreigd door invloed van de mens. Experts van Wageningen University & Research doen onderzoek naar vele aspecten van mariene en aquatische rijkdommen, van plastic afval en windmolenparken in de Noordzee tot koraalriffen en haaien op de Sababank.

Data voor beleid

Het gemeenschappelijk belang van biodiversiteit is vastgelegd in de Convention of Biological Diversity (CBD). In Nederland is NLBIF het Nederlandse data-knooppunt van de Global Biodiversity Information Facility (GBIF). Wageningen University & Research participeert met diverse instituten in NLBIF/ GBIF en is momenteel een van de grootste Europese leveranciers van open data over biodiversiteit. Het Nederlandse Compendium voor de Leefomgeving met veel feiten en cijfers over natuur en milieu wordt mede uitgegeven door Wageningen University & Research.

Waarde creëren voor en met de natuur

De eeuwenoude relatie tussen landbouw en natuur staat vandaag de dag sterk in de belangstelling. Hoe zorgen we voor een gezonde balans tussen het benutten van natuur voor bijvoorbeeld recreatie en landbouw en het behoud en beheer van natuur? Hierbij zien wij een uitdaging om op zoek te gaan naar verdienmodellen waar de natuur een vast onderdeel van is. Kern van het verdienmodel is dat niet alleen geld wordt verdiend met bijvoorbeeld agrarische productie. Er wordt ook waarde gecreëerd voor en mét de natuur.

Biodiversiteit in de stad

In de stad hebben we de natuur keihard nodig, bijvoorbeeld om regenwater af te voeren en hitte te temperen. Bomen zorgen voor schonere lucht, bijen bestuiven bloemen en groen is aantoonbaar goed voor ons welzijn. Bovendien is de natuur in zichzelf al waardevol. Daarom werken Wageningse onderzoekers aan projecten rond bedreigde dieren en planten in de stad, tiny forests, natuurinclusief bouwen, stadslandbouw en groene bedrijfsterreinen.

Meer informatie in onze biodiversiteitsdossiers: